Có mấy loại sách giáo khoa tại Việt Nam hiện nay?

Sách giáo khoa (SGK) đóng vai trò là nguồn tài liệu cốt lõi trong hệ thống giáo dục, đóng góp trực tiếp vào việc truyền tải kiến thức và kỹ năng cho học sinh. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục tại Việt Nam hiện nay, việc hiểu rõ về các loại sách giáo khoa không chỉ giúp học sinh, phụ huynh và giáo viên có cái nhìn bao quát mà còn hỗ trợ quá trình lựa chọn tài liệu học tập phù hợp nhất.

Sự đa dạng của các bộ sách hiện nay

Từ khi thực hiện Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 theo Nghị quyết 88 của Quốc hội, giáo dục Việt Nam đã chuyển dịch từ mô hình “một chương trình, một bộ sách” sang “một chương trình, nhiều bộ sách giáo khoa”. Thay vì độc quyền như trước, sự thay đổi này cho phép các nhà xuất bản chủ động biên soạn nhiều bộ sách khác nhau, miễn là đảm bảo chuẩn kiến thức và kỹ năng do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định.

Hiện nay, học sinh trên cả nước đang sử dụng chủ yếu ba bộ sách giáo khoa chính được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt:

• Bộ Cánh Diều: Được biên soạn bởi Nhà xuất bản Đại học Sư phạm, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm TP.HCM và Công ty Cổ phần Đầu tư Xuất bản – Thiết bị Giáo dục Việt Nam.
• Bộ Kết nối tri thức với cuộc sống: Thuộc hệ thống của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
• Bộ Chân trời sáng tạo: Cũng do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phát hành, mang đến cách tiếp cận hiện đại và trực quan.

Việc lựa chọn sử dụng bộ sách nào hiện nay thường được phân cấp về cho các cơ sở giáo dục và địa phương. Các trường sẽ tiến hành thảo luận, lập biên bản lựa chọn dựa trên điều kiện thực tế, sau đó trình Sở Giáo dục và Đào tạo và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xem xét phê duyệt để áp dụng thống nhất trên toàn tỉnh. Tuy nhiên 2026, Việt Nam đã đưa ra bộ sách thống nhất cho toàn thể học sinh năm học 2026-2027 là Kết nối tri thức với cuộc sống.

Phân loại theo mục đích học tập

Bên cạnh việc phân chia theo các “bộ” sách (vốn là các tập hợp đầy đủ các môn học), người ta còn phân loại tài liệu học tập theo chức năng và tính chất sử dụng trong lớp học. Việc phân biệt rõ các loại này giúp học sinh tối ưu hóa hiệu quả tra cứu:

Sách giáo khoa đóng vai trò là “kim chỉ nam” chứa đựng các kiến thức cốt lõi mà học sinh buộc phải nắm vững theo yêu cầu của chương trình. Trong khi đó, sách bài tập đi kèm đóng vai trò như công cụ để thực hành, giúp học sinh ghi nhớ lâu hơn thông qua việc giải quyết các vấn đề cụ thể. Sách tham khảo lại đóng vai trò là nguồn tài liệu mở, không giới hạn trong khung chương trình, dành cho những học sinh muốn tìm hiểu sâu hơn về một lĩnh vực yêu thích.

Xu hướng và sự thay đổi trong tương lai

Trong lịch sử giáo dục, đã từng có những thời điểm phân loại sách giáo khoa dựa trên “chương trình chuẩn” và “chương trình nâng cao” để đáp ứng sự phân hóa trong cấp trung học phổ thông. Tuy nhiên, với lộ trình đổi mới hiện nay, sự phân loại đang ngày càng linh hoạt hơn nhằm phát huy tính chủ động của người dạy và người học. Các đơn vị xuất bản ngày càng chú trọng đến việc tích hợp công nghệ, hình ảnh sinh động và các bài tập mang tính ứng dụng thực tế cao vào trong nội dung các bộ sách.

Việc tồn tại nhiều bộ sách không đồng nghĩa với việc kiến thức bị xáo trộn, mà ngược lại, nó tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh về phương pháp truyền tải. Mỗi bộ sách mang một màu sắc riêng, cách dẫn dắt bài học khác nhau nhưng tất cả đều phải đảm bảo mục tiêu cuối cùng là phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh. Người học hiện nay có cơ hội tiếp cận với kho tàng tri thức đa dạng hơn, từ đó xây dựng tư duy phản biện và khả năng tự học tốt hơn.