Đề nghị tạm dừng mọi hoạt động xuất bản của NXB Văn hóa Thông tin

Việc tạm dừng hoạt động xuất bản của một nhà xuất bản vốn là điều không phổ biến trong môi trường xuất bản, nhưng trong trường hợp của Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin (NXB VHTT), động thái đó thể hiện sự can thiệp mạnh mẽ nhằm chấn chỉnh lại hoạt động quản lý và xuất bản. Ngày 11/12/2021, Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Trương Minh Tuấn đã ký văn bản chính thức gửi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Bộ VHTT&DL) đề nghị tạm dừng mọi hoạt động xuất bản của NXB Văn hóa Thông tin.

Lý do trực tiếp được nêu trong công văn là nhu cầu kiện toàn, chấn chỉnh lại tổ chức hoạt động của NXB cho phù hợp với các quy định của Luật Xuất bản, đồng thời xử lý hệ quả từ những sai phạm đã được phát hiện trong thời gian qua.

Sai phạm kéo dài và số lượng sách bị xử lý

Theo báo cáo của Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ TT&TT), từ tháng 1/2014 đến nay, cơ quan này đã xử lý tới 60 cuốn sách do NXB VHTT xuất bản, với các mức vi phạm khác nhau.

Trong đó:

• 11 cuốn sách bị xử lý vì vi phạm về nội dung (xử lý phản ánh các vấn đề nhạy cảm, thông tin chưa được kiểm chứng, định hướng tư tưởng chưa phù hợp với đường lối văn hóa).
• 49 cuốn sách bị xử lý vì vi phạm về ghi nội dung thông tin, sai sót trong xác nhận đăng ký xuất bản, khắc phục lỗi sai kỹ thuật, lỗi biên tập, sai thông tin nhân sự, sai dữ liệu bản quyền, v.v.
• Các hình thức xử lý được áp dụng bao gồm: yêu cầu đình chỉ phát hành để thẩm định lại nội dung, đình chỉ phát hành để sửa chữa lỗi sai, thu hồi xuất bản phẩm khỏi các kênh phát hành, thậm chí phải tiêu hủy hoặc rà soát lại các bản in tồn kho.

Với một nhà xuất bản nhà nước, con số 60 đầu sách vi phạm trong nhiều năm không chỉ là một chỉ số mang tính “hành chính” mà còn là hồi chuông cảnh báo về tình trạng quản lý, kiểm soát nội dung kém và thiếu tính chuẩn mực trong quy trình xuất bản.

Tạm dừng hoạt động – Vì sao không chỉ là “đình chỉ tạm thời”?

Theo Thứ trưởng Trương Minh Tuấn, việc tạm dừng hoạt động xuất bản đối với NXB Văn hóa Thông tin không đơn thuần là một biện pháp xử phạt, mà trước hết là biện pháp tổ chức, kiện toàn lại bộ máy. Mục tiêu được nêu rõ:

• Kiện toàn tổ chức hoạt động cho phù hợp với các quy định mới của Luật Xuất bản.
• Bổ nhiệm đúng chức danh Giám đốc, Tổng biên tập theo đúng quy trình, thẩm quyền, tiêu chuẩn của pháp luật.
• Chấn chỉnh lại công tác tổ chức, điều hành, phân cấp trách nhiệm trong hoạt động xuất bản, biên tập, in ấn, phát hành.
• Xây dựng lại kế hoạch, chiến lược phát triển dài hạn cho nhà xuất bản, thay vì chạy theo số lượng đầu sách và doanh thu.
• Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nhân lực biên tập, xuất bản, để đội ngũ có năng lực, đạo đức nghề nghiệp và ý thức tuân thủ pháp luật.

Hiểu một cách đơn giản, đây là động thái “dừng lại để sửa lại” hơn là “dừng lại để phạt cho xong”. NXB VHTT không bị tuyên bố “giải thể”, mà được yêu cầu dừng sản xuất thêm sản phẩm mới trong một khoảng thời gian để đào thải, kiểm điểm và tái cấu trúc.

Kiểm điểm và làm rõ trách nhiệm lãnh đạo

Cùng với yêu cầu tạm dừng hoạt động, Bộ TT&TT còn chỉ đạo NXB VHTT phải tự kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của lãnh đạo đối với các sai phạm đã xảy ra. Đây là một bước đi quan trọng, vì không chỉ xử lý sách sai, mà còn xử lý người đứng đầu quyết định phê duyệt, ký duyệt, cho phép lưu hành xuất bản phẩm.

Việc kiểm điểm trách nhiệm lãnh đạo có ý nghĩa:

• Ngăn chặn hiện trạng đưa trách nhiệm về “nhân viên, biên tập viên”, trong khi lãnh đạo chỉ đóng vai trò ký duyện, không kiểm soát nội dung.
• Đảm bảo ai chịu trách nhiệm về định hướng, nội dung, chất lượng và uy tín của nhà xuất bản thì phải trực tiếp đối diện với hậu quả của sai phạm.
• Tạo cơ sở pháp lý để điều chỉnh, bố trí nhân sự mới nếu cần thiết, bảo vệ hình ảnh của NXB nói riêng và ngành xuất bản nói chung.

Ảnh hưởng đến NXB VHTT và môi trường xuất bản Việt Nam

Việc tạm dừng hoạt động của một NXB nhà nước có quy mô, lịch sử lâu đời như NXB Văn hóa Thông tin chắc chắn gây ra những hệ lụy không nhỏ:

• Gián đoạn kế hoạch xuất bản đã được lên lịch cho các đầu sách mới, đặc biệt là sách chính trị, văn hóa, lịch sử, biên tập, dịch thuật, vốn là thế mạnh truyền thống của nhà xuất bản này.
• Ảnh hưởng đến đội ngũ nhân sự biên tập, thiết kế, phát hành – khi phải tạm ngừng các dự án, có thể tạo ra sự bất ổn trong tâm lý, việc làm và năng lực chuyên môn.
• Tác động gián tiếp đến bạn đọc và đối tác (tác giả, nhà phát hành, nhà in) vốn đã đặt niềm tin vào thương hiệu NXB VHTT.

Tuy nhiên, mặt khác, động thái này cũng là cú “sốc” cần thiết để cả hệ thống xuất bản nhìn lại:

• Có bao nhiêu nhà xuất bản khác cũng đã từng xử lý nhiều sách vi phạm nhưng chỉ bị phạt nhẹ, bị đình chỉ phát hành từng đầu sách mà không bị rà soát lại tổ chức?
• Có bao nhiêu lỗi sai chỉ được coi là “sự cố cá nhân” thay vì vấn đề hệ thống trong khâu thẩm định, kiểm tra nội dung, quy trình xuất bản?

Bài học: Quyền lực và trách nhiệm trong xuất bản

Sự việc NXB Văn hóa Thông tin bị đề nghị tạm dừng hoạt động đem lại một bài học lớn: xuất bản không chỉ là việc in ấn và phân phối sách, mà còn là việc kiểm soát và định hướng tri thức trong xã hội.

Mỗi NXB, nhà phê duyệt, người biên tập, người phát hành đều là một mắt xích trong chuỗi lưu thông thông tin; nếu mắt xích nào lỏng lẻo, sai lệch, toàn bộ hệ thống có thể bị “nhiễm bệnh” theo.

Luật Xuất bản ngày càng nghiêm ngặt, nhưng việc áp dụng còn lỏng lẻo ở một số khâu vì thiếu lực lượng kiểm tra, thiếu cơ chế rà soát liên tục, thiếu sự minh bạch và tính minh oan rõ ràng.

Do đó, việc tạm dừng hoạt động của NXB Văn hóa Thông tin có thể coi là một bước thốt nhiên trong chiến lược làm trong sạch, minh bạch và chuyên nghiệp hóa hệ thống xuất bản nhà nước ở Việt Nam.

Theo: baochinhphu.vn