Sách giáo khoa ở Mỹ – Một cách dùng khác biệt với Việt Nam

Ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, sách giáo khoa (SGK) thường được xem là “trung tâm” của cả quá trình dạy và học. Học sinh học theo sách, thầy cô dạy theo sách, và việc thay đổi bộ sách thường là một sự kiện lớn, ảnh hưởng toàn bộ hệ thống. Ở Mỹ, cách tiếp cận với sách giáo khoa hoàn toàn khác: sách chỉ là một công cụ, một phần nhỏ trong tổng thể chương trình, chứ không phải “luật bất biến” buộc giáo viên phải chạy theo từng trang, từng bài.

Ở Mỹ dùng bộ sách giáo khoa gì?

Ở Mỹ, không có một bộ sách giáo khoa thống nhất bắt buộc cho toàn quốc như ở Việt Nam. Ở Mỹ, mỗi tiểu bang, mỗi quận học (school district), thậm chí từng trường có quyền lựa chọn bộ sách phù hợp nhất với học sinh, điều kiện và định hướng giáo dục của mình.

Các nhà xuất bản lớn như Pearson, McGraw‑Hill, Houghton Mifflin Harcourt… đưa ra nhiều bộ sách khác nhau cho cùng một môn học, ví dụ môn Toán, môn Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội…

Các trường và quận sẽ tổ chức rà soát, phân tích nội dung, thử nghiệm, và sau đó ký hợp đồng sử dụng bộ sách mà họ cho là phù hợp – một quá trình mang tính thương mại lẫn chuyên môn chứ không phải chỉ là chỉ đạo hành chính.

Đặc điểm của sách giáo khoa của Mỹ

Qua các hội thảo và gặp gỡ phụ huynh, giáo viên tại Việt Nam, chia sẻ về sách giáo khoa (SGK) ở Mỹ dựa trên kinh nghiệm dạy học ở New Jersey và Georgia. Đặc điểm chính của sách giáo khoa của Mỹ:

• Đa dạng và do trường/quận chọn: Mỗi trường hoặc school district (quận học) chọn bộ SGK riêng từ các ông lớn như Pearson, McGraw-Hill, Houghton Mifflin. Ví dụ: enVision Math, Guided Reading (New Jersey); My Math, Imagine It! (Georgia). Sách cùng tên nhưng khác nhau giữa các bang (như My Math Florida ≠ Georgia).
• Trường mua toàn bộ, HS dùng tại chỗ: Trường cung cấp miễn phí cho học sinh (khoảng 700 HS/trường, 30-50 trường/quận). HS dùng tại trường, không mang về (trừ workbook paperback cuối năm).

SGK chỉ là “khung xương” (15-20% tài liệu), giáo viên (GV) dạy khái niệm/kỹ năng dựa trên curriculum map, không theo sát sách. Giáo viên sẽ dùng đa nguồn: video, worksheets, dự án, trò chơi; SGK thường để góc lớp, đôi khi cả tháng không dùng.

Bộ sách giáo khoa của Mỹ gồm những sách nào?

Học sinh ở Mỹ sẽ thường có các loại sách giáo khoa cơ bản sau:

• Math workbook (paperback): sách toán
• Reading book (hard cover): sách đọc dùng cho môn Ngữ văn (ELA). Còn những sách kèm theo cho ELA như Practice books (paperback) hay Handbook.
• Science (hard cover textbook): sách Khoa học tự nhiên
• Science workbook (paperback ): sổ làm việc khoa học
• Social studies (hard cover textbook): sách Khoa học xã hội
• Social studies workbook (paperback): sách Nghiên cứu xã hội

Vai trò thực tế của sách giáo khoa của Mỹ trong lớp học

Một điều gây bất ngờ với người Việt là: sách giáo khoa chỉ chiếm khoảng 15–20% tài liệu trong lớp học, thậm chí nhiều giáo viên cả tháng không mở sách.

Các trường và giáo viên ở Mỹ hoạt động dựa trên khung chương trình (curriculum map) do tiểu bang hoặc quận xây dựng, sau đó sách giáo khoa chỉ là một nguồn tham khảo để xây dựng bài giảng, chứ không phải “đề cương bắt buộc”.

Cụ thể giáo viên dạy khái niệm và kỹ năng (concepts & skills), chứ không đọc–giảng lại y nguyên từng bài trong sách. Ví dụ: dạy cách cộng/trừ có nhớ hai chữ số, hay dạy các dạng từ số nhiều (plurals), giáo viên sẽ dùng nhiều nguồn: video, worksheet, trò chơi, dự án nhóm, hoạt động thực hành… chứ không chỉ “đọc sách – sao chép bài tập”.

Textbook chỉ được dùng khi cần để tra định nghĩa, đọc câu chuyện hay tìm hiểu khái niệm; còn các dạng sách bài tập, tài liệu in rời, hoạt động nhóm mới thường xuyên được sử dụng trong lớp.

Bài học nào có thể tham khảo cho Việt Nam?

So sánh với bối cảnh Việt Nam, nơi bộ sách giáo khoa vẫn có vai trò rất nặng nề trong đánh giá, thi cử và định hướng dạy học, cách dùng sách giáo khoa ở Mỹ đặt ra vài câu hỏi gợi mở

Chúng ta có thể đẩy sách giáo khoa xuống vai trò “tài liệu tham khảo quan trọng” thay vì “luật bất biến” hay không?

Có thể cho phép các trường, quận, tỉnh lựa chọn bộ sách phù hợp với địa phương mình, trong khuôn khổ khung chương trình chung của quốc gia hay không?

Có thể tăng tỷ trọng tài liệu bổ trợ, video, bài tập thực hành, dự án, hoạt động nhóm thay vì dồn mọi thứ vào một bộ sách giáo khoa dày cộp?

Rõ ràng, việc học của học sinh không nên phụ thuộc 100% vào một cuốn sách hay một bộ sách. Khi sách giáo khoa chỉ là khung xương, còn giáo viên là “bác sĩ” chọn dinh dưỡng thích hợp cho học sinh, thì chất lượng giáo dục sẽ bớt cứng nhắc, linh hoạt và sát thực tế hơn.

Link tải file PDF Sách giáo khoa của Mỹ tham khảo >> tại đây 

Theo: giaoduc.net.vn